Johannes Herbert Mölder

Op 28 juli 1914 begon in Europa de Eerste wereldoorlog, die tot 11 november 1918 heeft geduurd. Nederland bleef in deze periode strikt onpartijdig. Door deze neutraliteit zijn er weinig familieleden van mij die deze oorlog zelf hebben meegemaakt. Hier in de grensstreek werd er echter vaak met onze oosterburen getrouwd en daarom heb ik ook een aantal duitse familieleden. Zij hebben de Grote oorlog, zoals deze in eerste instantie nog genoemd werd, wel meegemaakt. Eén van deze familieleden is Johannes Herbert Mölder, roepnaam Jan. 

Jan was een zoon van de Duitser Christiaan Mölder, geboren te Nordhorn op 8-4-1861 en de Nederlandse Gerhardina van Adrichem geboren op 5-6-1863 in Veenhuizen. 

Over de familie van vader Christiaan heb ik het volgende gevonden; de in Duitsland geboren Christiaan, was een onwettige zoon van Hindrika Mölder. Hindrika was een geboren en getogen Nordhornse. In 1856 werkte ze als dienstmaagd en beviel zij van een onwettige dochter; Rika. Hindrika is dan eenentwintig jaar oud. In 1861, als Hindrika zesentwintig jaar oud is bevalt ze van zoon Christiaan, zijn vader is ook onbekend. 

In 1873 trouwt moeder Hindrika, met Johann Heils. Christiaan is dan twaalf jaar oud, zus Rika is zeventien jaar oud. Johann Heils is de zwager van Hindrika. Hij is weduwnaar van Christina Mölder, de jongste zus van Hindrika. Zus Christina en haar man Johann hadden samen al een zoontje, Gerard van twee jaar oud, toen Christina één week na de geboorte van hun jongste zoon Christiaan in het kraambed overleed. Christina werd maar drieëndertig jaar oud. 

Johann bleef achter met twee kleine kinderen. Zijn schoonzus Hindrika zal hebben geholpen met de zorg van de jongens. Baby Christiaan overleed echter drie maanden na de dood van zijn moeder. Johann trouwde hierna met zijn schoonzus Hindrika, die ook tante van het overgebeleven zoontje, Gerard, was. Hindrika was toen negenendertig jaar oud. Het huwelijk duurde echter niet lang. Drie jaar na hun huwelijk overleed ook Hindrika in 1877 aan Tuberculose, slechts tweeënveertig jaar oud. 

Johann Heils trouwde vervolgens opnieuw, hij was toen zevenendertig, met de achtentwintig jarige Gese Sluiters. Zoon Gerard was op dat moment zeven jaar oud. Als Gerard vijftien is overlijd ook zijn vader Johann en is hij officieël wees. Gerard is zelf ook niet oud geworden. Hij stierf in 1899 op achtentwintig jarige leeftijd. Ook Hindrika's dochter Rika werd niet oud. Zij stierf in 1884, net als haar neefje, ook op achtentwintig jarige leeftijd. 

Christiaan trouwde in 1885, op vierentwintige leeftijd in Nordhorn. De bruid was de kolonistendochter Gerhardina van Adrichem. Dochter van Johannes Huibert van Adrichem en Hendrikje Vitjeroo, mijn voorouders. Gerhardina, roepnaam Geerdjen, werd geboren in Veenhuizen, in de Kolonie van Weldadigheid, net als haar (half)zus en broers. Tot haar negende jaar woonden ze afwisselend in Veenhuizen en de Ommerschans. Het gezin is straatarm. Als ze vrijgelaten worden, vraagt Geerdjen samen met haar broers bij de veldwachter in Assen om een aalmoes, waarna het hele gezin weer opgepakt werd wegens bedelen. Bij hun huwelijk werd vader Johannes Huibert van Adrichem als "schrijver" vermeld. 

Als Geerdjen negen is, gaat het gezin in Noetsele bij Hellendoorn wonen. Het gezin trok van stad naar stad op zoek naar werk, veelal in de textiel. Ik vond terug in de burgelijke stand van o.a. Almelo, Haarlem en Hilversum. Als Geerdjen eenentwintig jaar oud is trouwt ze met Christiaan in Nordhorn. 

Vermoedelijk zijn Geerdjen en Christiaan samen in Duitsland blijven wonen want ik kom ze in de Nederlandse archieven nergens tegen. 

Er werden drie zoons geboren; 

• Heinrich Johann op 9-4-1886 in Nordhorn
• Johannes Herbert, vernoemd naar zijn opa Johannes Huibert van Adrichem, op 25-4-1889 in Nordhorn 
• Bernhard Christian rond januari 1895 in Duisburg. Hij overlijd op 9-6-1895, slechts vijf maanden oud.

Op veertien jarige leeftijd komt ook zoon Heinirch Johann te overlijden. Zoon Johannes Herbert, op dat moment elf jaar oud, groeit zijn tienerjaren op als enigst kind. In 1914 breekt zoals gezegd, de eerste wereld oorlog uit. Johannes Herbert, Jan is dan opgegroeid tot een volwassen man van vijfentwintig jaar oud. Ook Jan moest als Duitser aan zijn dienstplicht voldoen en moest vechten in het Pruissische leger. Het is mij niet bekend in welk regiment hij heeft gezeten. Jan en zijn ouders wonen bij zijn in diensttreding in Greven, bij Münster. Rond oktober 1915 raakt Jan gewond tijdens een voor mij nog onbekende strijd. 

Jan zal direct uit zijn regiment gehaald zijn en per hospitaaltrein naar een lazaret (veldhospitaal) zijn gebracht. Na zijn herstel zal hij waarschijnlijk weer teruggestuurd zijn naar het front of overgeplaatst naar een hersteleenheid in Duitsland. De Eerste wereldoorlog wordt ook wel een loopgravenoorlog genoemd. Beide legers groeven zich in om de aanval van de ander te weerstaan. De omstandigheden in deze loopgraven waren erbarmelijk. Alhoewel de Duitsers wel veel beter voorbereid waren. Modder was een grote vijand in de loopgraven. Niet alleen stierven er soldaten tijdens gevechten en aanvallen. Ook stierven er veel soldaten in de loopgraven vanwege ongedierte, de vele ratten, psychische problemen (Shell shock) de modder en ziektes veroorzaakte door de onhygiënische toestanden waarin de mannen moesten leven. De loopgraven hadden nauwelijks afwatering waardoor deze bij hevige regenval veranderden in moddersloten waar soldaten zich niet meer konden bewegen en regelmatig zelfs verdronken. Sommige soldaten werden levend begraven vanwege instortingen. 

Zeventig miljoen militairen uit dertig landen waren betrokken bij deze verschrikkelijke oorlog. In totaal zouden er zo'n twee miljoen Duitse soldaten omkomen tijdens WOI. Het totale aantal slachtoffers van de gehele Eerste Wereldoorlog is maarliefst 20 miljoen mensen waarvan 10 miljoen soldaten en 10 miljoen burgers. 

Jan's rang was "Gefreiter", vergelijkbaar met Soldaat eerste klasse. Hij zal vooraan hebben gevochten hebben in de strijd en hij heeft in elk geval duizende kilometers mars gelopen en zware gevechten meegemaakt. Of Jan na zijn herstel weer verder moest vechten is mijn niet bekend. Hij zal verschrikkelijke dingen hebben gezien en meegemaakt en ook hij zal psychisch niet ongeschonden uit de strijd zijn gekomen. Wel is bekend dat hij de oorlog heeft overleefd en terug naar zijn geboortestreek is gegaan waar zijn ouders nog woonden. Wanneer vader Christiaan is overleden kan ik niet vinden. Moeder Geerdjen van Adrichem overleed als weduwe op 11 mei 1950, 's ochtends om half zeven in een verzorgingstehuis in de stad Groningen. De directeur van het verzorgingstehuis geeft haar overlijden aan. Waarom Geerdjen juist daar in Groningen is gaan wonen nadat ze haar hele getrouwde leven in Duitsland heeft gewoond is mij niet duidelijk.  

Op 29 augustus 1967 overleed Jan, Johannes Herbert Mölder op achtenzeventig jarige leeftijd, in Schüttorf. Vijftig jaar nadat hij gewond raakte in WOI. Schüttorf, de stad waar zijn neef, mijn overgrootvader Heinrich is geboren. Mij is echter niet bekend of de neven onderling nog contact hebben gehouden. Ook heb ik geen huwelijk of kinderen van Jan Mölder kunnen vinden. Daarmee is waarschijnlijk ook deze tak van een van de nazaten van de familie van Adrichem uitgestorven.